سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

287

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

الغرابة كما مرّ ) فى باب التّشبيه و الاستعارة من تسيمهما الى الغريب الخاصى و المبتذل العامى الباقى على ابتذاله و المتصرف فيه بما يخرجه الى الغرابة . ترجمه مصنّف گويد : و اگر اتفاق كلام دو گوينده و سخن‌ور در وجه دلالت باشد همچون تشبيه و مجاز و كنايه و نظير ذكر نمودن هيآتى كه دلالت بر صفت دارند زيرا اين هيآت اختصاص دارند به كسى كه آن صفت براى او ثابت است مانند توصيف كردن شخص جواد و كريم صاحب مال را به بشاشت و باز بودن چهره در هنگامى كه سائلين بر وى وارد ميشوند . يا توصيف نمودن شخص بخيل صاحب ثروت را به گرفتگى در وقت داخل شدن سائلين بر او . سپس مصنّف گويد : حال اگر عامه مردم در معرفت وجه دلالت كلام بخاطر استقرار آن در عقول و عادات با هم مشترك باشند همچون تشبيه كردن شجاع به اسد و جواد به بحر و دريا اتفاق سخن دو گوينده هم‌چون مرض اوّل مىباشد و در غير اين صورت ممكنست به سبق و زيادى حكم شده و ادعاى آن را نمود . پس از آن مىگويد : وجه دلالتى كه عامّه مردم در آن مشترك نيستند بر دو نوع است : نوعى كه فى نفسه خاصّى و غريب بوده و نوعى ديگر كه عامى است ولى بواسطه تصرّف در آن از ابتذال به غرابت كشيده مىشود چنانچه قبلا گذشت .